Ga naar de inhoud
slimwatermanagement, Optimaal operationeel waterbeheer voor Nederland (naar homepage)
  • Home
  • Nieuws
  • Instrumenten
  • Regio's
  • Projecten
  • Over ons
  • Contact
  1. Home ›
  2. Nieuws ›
  3. De zomer van 2026: een voorproefje van de toekomst?

De zomer van 2026: een voorproefje van de toekomst?

De zomer van 2026 zal veel mensen bijblijven als een warme, droge en zonnige zomer. Niet alleen in Nederland, maar in grote delen van Europa werden records gebroken. Grote delen van West-Europa hadden te maken met langdurige hittegolven, droogte en lage rivierafvoeren. Slim Watermanagement heeft goed zijn meerwaarde bewezen en grote problemen voorkomen.

De zomer van 2026 was volgens het KNMI de warmste zomer sinds het begin van de metingen. Qua neerslagtekort hoort 2026 tot en met eind augustus tot de 5 procent droogste jaren. Het landelijke neerslagtekort liep op tot boven de 300 mm, vergelijkbaar met het extreem droge jaar 2018. Vooral in het westen, zuidwesten en zuidoosten van Nederland was het neerslagtekort groot, terwijl het noordoosten relatief minder droog was. De afvoer van de Rijn bereikte historisch lage waarden. Ook de Maas kende lage afvoeren, al waren deze minder uitzonderlijk. Neerslag vanaf half augustus bracht op veel plaatsen enige verlichting, maar de opgebouwde watertekorten verdwenen daarmee niet.

Gevolgen merkbaar in het hele watersysteem

De gevolgen van de droogte waren breed merkbaar. Op verschillende locaties werden zeer lage grondwaterstanden gemeten en golden onttrekkingsverboden. Vooral de landbouw en glastuinbouw ondervonden hiervan hinder, maar ook de natuur had te lijden. Daarnaast kreeg de scheepvaart te maken met uitzonderlijke beperkingen. Op de Waal daalde de beschikbare vaardiepte op sommige trajecten tot slechts 1,30 meter (minst gepeilde diepte). Daardoor konden binnenvaartschepen soms minder dan de helft van hun normale lading meenemen. Op delen van de IJssel daalde de waterstand zelfs zo ver dat Rijkswaterstaat tijdelijk geen betrouwbare minst gepeilde diepte kon vaststellen. Meetvaartuigen konden de ondiepste delen van de vaargeul niet langer bereiken, waardoor schippers zelf moesten inschatten of veilig varen mogelijk was. Ook de verzilting nam sterk toe. Het zoutgehalte in onder meer de Lek en de Hollandsche IJssel liep op, waardoor aanvullende maatregelen nodig waren om voldoende zoetwater beschikbaar te houden. Daarnaast kwam op verschillende locaties de waterkwaliteit onder druk te staan door hoge watertemperaturen en beperkte doorstroming.

Een stevige test voor de waterbeheerders

Voor waterbeheerders vormde de zomer opnieuw een test van de veerkracht van het watersysteem én van hun samenwerking. Juist tijdens droge perioden blijkt hoe afhankelijk waterbeheerders van elkaar zijn en hoe belangrijk een goede gezamenlijke voorbereiding is. Mede dankzij de ervaringen uit de droogtejaren 2018 en 2022 liggen er goede Slim Watermanagement-redeneerlijnen voor droogte en waren alle partijen geoefend. Slim Watermanagement heeft goed zijn meerwaarde bewezen en grote problemen voorkomen.

Al vroeg in het jaar is extra zoet water vastgehouden door het peil van het IJsselmeer en Markermeer binnen de beschikbare bandbreedte te verhogen. Hierdoor bleef er voldoende zoetwater beschikbaar en kon het IJsselmeergebied zijn rol als nationale waterbuffer vervullen.

De Rijnafvoer was zo laag dat Rijkswaterstaat stuw Driel volledig opende. De waterstanden boven en beneden de stuw waren bijna gelijk waardoor de stuw geen peilregulerende functie meer had. Het stuwcomplex bij Amerongen nam die functie vanaf 3 augustus 2026 over. Het is voor het eerst dat dit als gevolg van extreem lage afvoeren gebeurt.

Daarnaast stelden waterschappen op veel plaatsen onttrekkingsverboden in voor grond- en oppervlaktewater om de beschikbare voorraden te beschermen. Lokaal werden tijdelijke pompinstallaties ingezet om regionale watersystemen van extra water te voorzien en kwetsbare veengebieden nat te houden.

Om verzilting tegen te gaan werden onder meer de Haringvlietsluizen gesloten, werd (beperkt) gespuid bij de Afsluitdijk en werd de Klimaatbestendige Wateraanvoer (KWA) ingezet om extra zoet water naar West-Nederland te transporteren. Ook voor de scheepvaart golden maatregelen zoals schutbeperkingen bij sluizen om water vast te houden en instroom van zeewater te beperken.

Dankzij al deze maatregelen bleef de beschikbaarheid van zoetwater lang gewaarborgd en werden de gevolgen voor landbouw, natuur, drinkwater en scheepvaart verzacht.

Droogte als bron van nieuwe inzichten

De droge zomer van 2026 heeft niet alleen uitdagingen opgeleverd, maar ook waardevolle nieuwe inzichten. Zo zijn de chloridegrenswaarden in het Amsterdam-Rijnkanaal bij Weesp ondanks de droge omstandigheden niet overschreden. Dat is opvallend, omdat de aanvoer naar het Amsterdam-Rijnkanaal lager was dan de 25 m³/s waarop normaal wordt gestuurd. Verschillende factoren lijken hieraan te hebben bijgedragen, maar vooral de selectieve onttrekking – ook wel de zoutdam genoemd – blijkt goed te functioneren. Dit roept interessante nieuwe vragen op. Kan onder gunstige omstandigheden worden volstaan met een lagere aanvoer? En kan het daarmee bespaarde zoetwater dan elders worden ingezet, waar het ook hard nodig is? Dit vraagt wellicht aanvullend onderzoek. Voor het resultaat is al een landingsplek beschikbaar: de redeneerlijnen Slim Watermanagement.

Voorbereiden op een toekomst met vaker zoetwaterschaarste

De droogte van 2026 onderstreept dat zoetwater in Nederland steeds minder vanzelfsprekend beschikbaar is. Perioden van zoetwaterschaarste zullen naar verwachting vaker voorkomen en langer aanhouden. Dit betekent dat niet elke watervraag altijd meer kan worden gefaciliteerd en dat vaker expliciete keuzes nodig zijn in de verdeling van het beschikbare water. Daarvoor volstaat Slim Watermanagement niet alleen. Ook een robuuster watersysteem is nodig. Te denken valt aan – op termijn – een grotere zoetwaterbuffer in het IJsselmeer, de aanpassing van het gemaal bij Eefde voor het Twentekanaal en maatregelen binnen Ruimte voor de Rivier 2.0 om de afvoerverdeling bij lage rivierafvoer te verbeteren en de rivierbodem te stabiliseren. Daarnaast is een ruimtelijke inrichting nodig die beter aansluit bij de mogelijkheden van het water- en bodemsysteem, waarbij ook gebruikers en sectoren zich verder zullen moeten aanpassen aan perioden van droogte. Deze maatregelen vergroten de weerbaarheid tegen droogte, maar Slim Watermanagement zal altijd een belangrijke sleutel blijven voor het waterbeheer.



  • Nieuws
    • Nieuwsbrief
    • Vlogs
  • Instrumenten
  • Regio's
  • Projecten
  • Over ons
  • Contact

Delen
  • Delen op LinkedIn

Over ons

Slim Watermanagement is een samenwerking van de waterschappen en Rijkswaterstaat. Samen met adviesbureaus, kennisinstellingen en samenwerkingsverbanden werken zij aan het verder optimaliseren van het operationeel waterbeheer in Nederland. Tot en met 2027 doen zij dat onder de vlag van het Deltaprogramma Zoetwater. Daarna is Slim WM onderdeel van de reguliere werkwijze.

Snel naar

  • Inloggen besloten deel
  • Stel een vraag
  • Cookies
  • Persoonsgegevens
  • Toegankelijkheid
  • Archief

Contact

Met vragen en opmerkingen kunt u contact opnemen via het contactformulier.