Slim WM in actie op Netwerkdag Watercrises

Tijdens de Netwerkdag Watercrises 2026 liet Slim WM zien hoe het programma heeft gezorgd voor een stevig netwerk en een basis voor een krachtige samenwerking vanuit vertrouwen. Door het samenbrengen van kennis, gezamenlijke redeneerlijnen en informatieschermen hebben de waterbeheerders in Nederland meer handelingsperspectief voor de aanpak van droogte en wateroverlast.

Workshop ‘Slim Watermanagement: jouw voorsprong in crisis’

De gedachte achter Slim WM is eenvoudig: gezamenlijk het operationeel waterbeheer optimaliseren om een crisissituatie door droogte of wateroverlast zo lang mogelijk uit te stellen en de impact te verminderen. Is opschaling toch noodzakelijk, dan helpen de instrumenten van Slim WM bij beeldvorming en om vlot en gerichter de juiste keuzes te kunnen maken zodat de impact van de crisis wordt beperkt. De afgelopen jaren is Slim WM in beide situaties meerdere keren succesvol toegepast. Tijdens de workshop ‘Slim WM: jouw voorsprong in crises’ lieten twee praktijkvoorbeelden duidelijk zien hoe Slim WM de afgelopen jaren meerdere keren het verschil maakte, zowel bij droogte als bij wateroverlast.

Rijn-Maasmonding: proactief handelen

Als de Rijnafvoer afneemt, stijgt de verziltingsdruk in de Rijn-Maasmonding. Door Slim WM hebben de waterbeheerders geleerd dat het effectiever is om proactief te handelen met ‘de hand aan de kraan’. Dit gebeurt op basis van real-time informatie in het informatiescherm Slim WM. Sinds 2018 zet de regio in op het zoet houden van de bovenlopen van de Hollandsche IJssel en Lek. Zo ontstaat een stootkussen tegen het zoute water. In de redeneerlijnen Slim WM staat hoe de waterbeheerders dit samen gericht kunnen doen. De redeneerlijnen bevatten scenario’s en landelijke afgestemde handelingsperspectieven, inzetcriteria en afwegingen, zodat er situationeel gehandeld kan worden en water wordt bespaard vlak voor en tijdens een droogtecrisis. Het Regionaal Droogte Overleg (RDO) maakt dankbaar gebruik van de instrumenten Slim WM. Niet alleen in de onderlinge afstemming, maar ook in de afstemming met de Landelijke Commissie Waterverdeling (LCW). Deze commissie adviseert het Managementteam Water (MTW), zodat zij de juiste beslissingen kunnen nemen bij een droogtecrisis. Samenvattend: in koude fase uitgedacht, tijdens crisis snel en goed handelen mogelijk.

Amsterdam-Rijnkanaal/Noordzeekanaal: binnen 30 minuten met elkaar om tafel

Op de boezem van het Noordzeekanaal en Amsterdam-Rijnkanaal ontstond in november 2023 door een technische storing in het spui- en gemaalcomplex in IJmuiden een kritieke situatie. Door een technische storing stonden de spuikokers open, waardoor water vanuit de Noordzee ongehinderd het Noordzeekanaal instroomde richting Amsterdam. Hierdoor liep het peil op. Met een storm op komst dreigde voor de waterschappen nog grotere wateroverlast. Er moest dan ook snel ruimte worden gemaakt door het peil weer te verlagen. Door de gezamenlijke Slim WM-appgroep was iedereen snel op de hoogte: binnen dertig minuten zaten de waterbeheerders in de regio (online) rond de tafel. Door de systeemanalyses en redeneerlijnen Slim WM zaten ze bovendien snel op één lijn. Het plan van aanpak was dat de waterschappen zoveel mogelijk en urenlang hun afvoer naar het kanaal beperkten en noodgemalen inzetten. Hierdoor trad een snelle peilverlaging op. Dit alles was real-time te volgen op het informatiescherm Slim WM. Iedereen was in opperste paraatheid. Waterbeheerders zijn goed vertrouwd met de manier waarop crisisopschaling binnen de waterkolom plaats vindt. De algemene crisiskolom stond niet gelijk op de radar en de veiligheidsregio werd wat later betrokken. Een van de leerpunten van deze kritieke situatie was het eerder informeren van de veiligheidsregio’s.

We willen niet meer zonder Slim WM

De meeste deelnemers aan de workshop kenden de term Slim WM en hadden er een beeld bij. Dit beeld is dankzij de workshop een stuk concreter geworden. De verhalen over snelle afstemming, gedeelde handelingsperspectieven en het vertrouwen dat door tien jaar Slim WM is opgebouwd, zorgden regelmatig voor instemmend geknik in de zaal. Algemene conclusie: we zouden niet meer zonder Slim WM willen.

Serious game: het belang van het gemaal IJmuiden

In de tweede workshop doken de deelnemers met een door Slim WM ontwikkelde serious game zélf het watersysteem in. Aanleiding: de grote vernieuwing van het Spui- en Gemaalcomplex IJmuiden, een cruciale schakel in de waterveiligheid en zoetwatervoorziening in de noordelijke Randstad.

Zichtbare en onzichtbare dilemma’s

Door de game te spelen, kwamen zichtbare én onzichtbare dilemma’s aan het licht:

• Hoe houd je droge voeten bij onverwachte stormen of piekafvoeren?
• Welke sluizen en gemalen zet je wanneer in?
• Hoeveel speelruimte is er eigenlijk voor de waterbeheerders?
• En wat gebeurt er als de afstemming tussen partijen even spaak loopt?

De noodzaak van strak afgestemde samenwerking

De deelnemers kregen niet alleen een inkijkje in de gevoeligheid van het watersysteem en de afhankelijkheid van gemaal IJmuiden, maar ook in de bestuurlijke keuzes die soms onder hoge tijdsdruk moeten worden gemaakt. Er werd serieus gespeeld, maar er was ook ruimte voor een hoop vrolijkheid. De game zorgde voor belangrijke inzichten in de noodzaak van strak afgestemde samenwerking. Daarnaast gaf Rijkswaterstaat een doorkijkje in de vernieuwing van het gemaal IJmuiden, een project dat de komende decennia gaat spelen en van grote waarde is voor de regio.

Samen stappen zetten

Met de twee workshops liet Slim WM zien dat de toekomst van waterbeheer begint bij mensen: mensen die elkaar kennen, vertrouwen en durven te handelen. Die boodschap kwam over. Slim WM is niet alleen een programma voor het dagelijks operationeel waterbeheer, maar ook voor de toekomst van waterbeheer die ook crisismanagement sneller, slimmer en veiliger maakt. Zoals een van de bezoekers het verwoordde: ‘Dit is precies waarom we elkaar vaker moeten opzoeken. Je voelt gewoon de energie om samen stappen te zetten.’