Redeneerlijnen IJsselmeergebied: van impliciete kennis naar gezamenlijk handelingsperspectief

De Slim WM-regio IJsselmeergebied beschikte al over redeneerlijnen voor watertekort en wateroverlast. Inmiddels zijn ze geactualiseerd in het kader van het landelijke project ‘Afgestemde redeneerlijnen Slim Watermanagement’. Dit landelijke project richt zich op alle redeneerlijnen. Want, zo legt Christine Boschman (beleidsadviseur zoetwaterbeschikbaarheid bij Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, HHNK), uit: ‘De bestaande redeneerlijnen verschillen onderling nogal in vorm en inhoud. Door ze te uniformeren los je dat op én zorg je ook dat ze beter op elkaar zijn afgestemd. Dat is belangrijk, omdat water niet stopt bij de grenzen van een beheergebied.’

Twee werksessies

Bij de actualisatie werkten de acht waterschappen en Rijkswaterstaat in de Slim WM-regio IJsselmeergebied nauw samen. In twee werksessies gingen zo’n 25 tot 30 betrokkenen met elkaar in gesprek. ‘Ons doel was om bij allebei de sessies vanuit alle organisatie zowel iemand uit de projectgroep Slim WM als een operationeel waterbeheerder aan tafel te hebben’, vertelt Christine. ‘Dat is goed gelukt’. Sam Reints (adviseur water en klimaat bij Rijkswaterstaat Midden-Nederland) vertelt dat de twee sessies een andere insteek hadden. ‘De eerste sessie draaide echt om de vraag: wanneer gebruik je de redeneerlijn en wat zijn situaties waarin je ‘m nodig hebt? In de tweede sessie gingen we dieper in op de inhoud en op concrete verbeteringen.’

Interactieve pdf

Voor het IJsselmeergebied betekende de actualisatieslag ten eerste een update qua vorm. ‘Een grote stap’, benadrukt Christine. ‘Onze redeneerlijnen bestonden vooral uit lange lappen tekst. Dankzij de update beschikken we nu over een interactieve pdf met doorklikmogelijkheden voor meer informatie. Veel visueler en bruikbaarder in de praktijk.’ Sam hoopt dat de redeneerlijnen hierdoor ook meer gebruikt gaan worden. ‘We kwamen er tijdens de werksessies achter dat de bestaande redeneerlijnen vrij onbekend en dus ook onbemind waren. Operationeel waterbeheerders zijn over het algemeen geen types om lange lappen tekst te lezen. Ze willen snel weten wat er mogelijk is bij watertekort en wateroverlast, aan welke knoppen ze nog kunnen draaien. Met de nieuwe vormgeving sluiten we beter aan bij de gebruikers van de redeneerlijnen.’ Sander Verheijen (hydroloog bij Waterschap Drents Overijsselse Delta, WDOD) beaamt dit: ‘Je kunt tijdens een calamiteit snel door de redeneerlijn heen klikken. En haalt er zo veel makkelijker de benodigde informatie uit.’

Kennis vastleggen

Daarnaast heeft de redeneerlijn voor watertekort een inhoudelijke update gekregen. Volgens Sam was dit een bewuste keuze. ‘We konden in het tijdspad dat we hadden niet allebei de redeneerlijnen inhoudelijk updaten. De keuze is vervolgens op watertekort gevallen, omdat we als waterschappen en Rijkswaterstaat beter weten hoe we bij wateroverlast samen kunnen acteren.’ Sander vult aan: ‘Bij watertekort hebben we veel meer handelingsperspectief en wordt meer afstemming gevraagd dan bij wateroverlast’ Met de inhoudelijke update van de redeneerlijn watertekort is de kennis in de hoofden van mensen nu ook beter op papier vastgelegd. ‘Een deel van de ervaren peilbeheerders gaat binnen afzienbare tijd met pensioen’, licht Christine toe. ‘Zij weten hoe ze in bepaalde situaties moeten handelen. Dat is voor hen staande praktijk, waardoor ze de redeneerlijn er ook minder snel bij zullen pakken. Tegelijkertijd moet je die kennis ook vastleggen, zodat nieuwe collega’s voor wie het watersysteem nog geen gesneden koek is een naslagwerk hebben. We zijn heel blij dat dit voor watertekort nu is gebeurd.’

Meer duidelijkheid

Wat de inhoudelijke update ook heeft opgeleverd, is dat duidelijker is wat er in welke fase van watertekort wordt gedaan en wie daarbij aan zet is. ‘De handelingsperspectieven zijn explicieter beschreven en beter gekoppeld aan de verschillende fases van watertekort’, licht Sam toe. Sander geeft aan dat de relevante opties ook beter te vinden zijn. ‘Die stonden er eerder ook wel in, maar dan verstopt in een groot document met veel pagina’s tekst.’ Verder zijn punten waar nog een knoop over doorgehakt moet worden expliciet aangegeven. ‘Een voorbeeld is het voor de eerste keer samenkomen van het Regionaal Droogteoverleg (RDO)’, vertelt Sam. ‘Dat werd in de oude versie van de redeneerlijn in het midden gelaten: als één van de partijen het noodzakelijk vond, dan kwam het RDO bij elkaar. Dat moet explicieter, anders loop je het risico dat iedereen op elkaar gaat wachten.’

Doorontwikkelen en borgen

Daarom is het doorontwikkelen en borgen van de redeneerlijnen volgens de drie geïnterviewden erg belangrijk. ‘Ten eerste om open eindjes, zoals het bij elkaar komen van het RDO, met elkaar af te dichten’, geeft Christine aan. Daarnaast krijgt de redeneerlijn wateroverlast nog een inhoudelijke update. ‘Daarover hebben we onlangs besloten dat we hierin de al bestaande kennis verwerken, maar geen nieuwe onderzoeksvragen aanpakken.’ Tot slot is het belangrijk om de redeneerlijnen in de toekomst actueel te blijven houden.’ Hoe dit structureel wordt ingericht, is nog niet duidelijk. ‘We zijn in onze Slim WM-regio nog zoekende hoe we dit in de toekomst gaan borgen’, aldus Sam.

Tips voor andere regio’s

Hebben Christine, Sam en Sander tot slot nog tips voor andere regio’s die met redeneerlijnen aan de slag gaan? ‘Ga de inhoud in’, tipt Christine. ‘Want dan gaat zo’n actualisatie écht leven. Mooie bonus is dat het proces om tot de update te komen daarna ook makkelijker gaat.’ Sam zoekt het ook in de inhoud. ‘Veel kennis van het operationeel waterbeheer zit in de hoofden van mensen. Het is echt belangrijk om die op papier te krijgen.’ Sander geeft aan dat hij er zelf ook nog wat van heeft opgestoken. ‘Door met elkaar in gesprek te gaan over het handelen bij watertekort, kreeg het grotere verhaal – van het hele IJsselmeergebied – voor mij nog meer vorm. Ik weet natuurlijk heel goed wat er bij mijn waterschap en bij onze buren speelt, maar wat er bijvoorbeeld in Friesland belangrijk is en waarom; daar was ik niet zo van op de hoogte. Mooi om daar meer over te leren.’
De komende jaren publiceren we een reeks artikelen, waarin we de regiovertegenwoordigers binnen het project ‘Redeneerlijnen Slim Watermanagement’ aan het woord laten. Zij schetsen in deze artikelen een beeld van de ontwikkelingen binnen de regio.