Redeneerlijn Volkerak-Zoommeer sluit weer helemaal aan op de praktijk

De vorige Slim WM-redeneerlijn voor het Volkerak-Zoommeer stamt uit 2017. Sindsdien is er het nodige veranderd in het waterbeheer in de Slim WM-regio Rijn-Maasmonding/Volkerak-Zoommeer (RMM/VZM). Hoog tijd dus voor een actualisatieslag in het kader van het landelijke project ‘Redeneerlijnen Slim Watermanagement’. ‘Het waterbeheer blijft zich ontwikkelen’, zegt Wim Verstelle, coördinerend peilbeheerder bij waterschap Scheldestromen. ‘Zo zijn er de afgelopen jaren verschillende onderzoeken uitgevoerd, waaronder de Praktijkproef Droogte Volkerak-Zoommeer. De opbrengsten hebben we verwerkt in de geactualiseerde redeneerlijn.’ Arnoud Goossen, adviseur waterbeheer bij Rijkswaterstaat Zee en Delta, vult aan. ‘Ons doel was een actuelere, completere en beter toepasbare redeneerlijn. Een document dat aansluit bij de beheermaatregelen die we nu gebruiken én bij de afspraken uit het herziene Waterakkoord Volkerak-Zoommeer.’

Waterkwantiteit én waterkwaliteit

De geactualiseerde redeneerlijn Volkerak-Zoommeer beschrijft hoe de waterbeheerders in verschillende situaties gezamenlijk kunnen handelen. Daarbij gaat het zowel om de waterkwantiteit als de waterkwaliteit. Die twee zijn bij het Volkerak-Zoommeer nauw met elkaar verbonden. Bij veel aanvoer moeten waterbeheerders het overtollige water kunnen afvoeren. Bij weinig aanvoer ontstaat juist het risico dat er onvoldoende zoetwater beschikbaar is. Dit kan leiden tot verzilting en blauwalgenproblematiek, wat de omliggende regionale watersystemen raakt. ‘Niet alleen waterschap Scheldestromen, maar ook de aanliggende waterschappen Brabantse Delta en Hollandse Delta zijn deels afhankelijk van het Volkerak-Zoommeer’, legt Verstelle uit. ‘Als het daar niet goed gaat, merken we dat in ons eigen watersysteem. We kunnen in deze Slim WM-regio niet zonder elkaar.’

Meer begrip

Bij de actualisatie van de redeneerlijn waren dan ook Rijkswaterstaat en de waterschappen Scheldestromen, Hollandse Delta en Brabantse Delta betrokken. Tijdens werksessies bespraken de deelnemers de mogelijke situaties, maatregelen en belangen. Die belangen zijn niet altijd gelijk. Een maatregel die voor het ene gebied gunstig is, kan elders nadelige gevolgen hebben. Juist daarom is het nuttig om de keuzes te bespreken voordat zich een urgentere situatie voordoet, zegt Verstelle. ‘In de koude fase kun je de verschillende handelingsperspectieven doorleven en aanscherpen, zodat je die als het spannender wordt samen goed kunt uitvoeren.’ Volgens Goossen heeft het proces geleid tot meer begrip voor elkaar. ‘Tijdens de werksessies bespreek je waarom iemand iets nodig heeft en wat een maatregel betekent voor de rest van het systeem. Dat leidt tot meer begrip. En het levert, nu we midden in een droge periode zitten, al veel op: we hoeven minder uit te leggen en begrijpen beter wat de ander doet en waarom.’

Kort, bondig, duidelijk

De grootste uitdaging bij de actualisatie was om alle maatregelen, scenario’s en belangen helder te beschrijven. De redeneerlijn moet volledig genoeg zijn voor inhoudelijke experts, maar ook bruikbaar blijven tijdens operationele overleggen. ‘Alle belangen bij elkaar vormen een complex geheel’, zegt Goossen. ‘Dat maakt het lastig om kort en bondig te formuleren, zonder dat er informatie verloren gaat.’ Verstelle vult aan: ‘Een andere uitdaging was de tekst zo opschrijven dat ‘ie niet op meerdere manieren uit te leggen valt. Daarom hebben we de formuleringen steeds samen besproken en aangescherpt.’ Ook medewerkers van het Hydro Meteo Centrum (HMC) van Rijkswaterstaat, die dag en nacht bij de operationele peil- en zoutsturing betrokken zijn, beoordeelden de redeneerlijn. Dit leidde tot praktische verbeteringen. ‘De mensen die aan de knoppen zitten, moeten ermee kunnen werken’, aldus Goossen.

Meer systeemkennis en onderling vertrouwen

Volgens Verstelle en Goossen is de grootste opbrengst niet alleen het document zelf. ‘We hebben elkaars watersystemen, afwegingen en beperkingen nog beter leren kennen’, zegt Verstelle. ‘Begrip van het systeem en kennis van elkaars belangen, dat is voor mij de kern.’ Volgens hem is de samenwerking door Slim Watermanagement sowieso al merkbaar veranderd. ‘Waar we vroeger eerder tegenover elkaar stonden, zoeken we nu sneller samen naar een oplossing. Doordat je elkaar goed kent, bel je gewoon even als er iets is.’ Ook Goossen ziet dat het vertrouwen is gegroeid. ‘Toen ik in 2022 in deze functie begon, werd soms met argusogen gekeken naar het waterbeheer van Rijkswaterstaat. Dat is nu veel minder het geval.’

Volop in gebruik

De geactualiseerde redeneerlijn wordt al volop gebruikt, zeker tijdens deze extreem droge zomer. Een mooi voorbeeld is de peilentrap, die een definitieve plek heeft gekregen in de redeneerlijn. ‘Hiermee kunnen we het peil aanpassen aan de omstandigheden’, legt Verstelle uit. ‘Een lager peil kan bijvoorbeeld helpen om vanuit de Brabantse kanalen meer water door te spoelen en zo de overlast door blauwalg te beperken. Het mooie is dat we nu wekelijks in ons regionaal droogteoverleg (RDO) bespreken of we dit lagere peil kunnen blijven handhaven. Zolang elders geen onaanvaardbare risico’s ontstaan, gaan we ermee door.’ Goossen en Verstelle benadrukken dat de redeneerlijn niet alles vastlegt. ‘Het zijn in de koude fase uitgedachte handelingsperspectieven’, zegt Verstelle. ‘De beschreven situaties zullen in werkelijkheid altijd net iets anders zijn of samenvallen met een ander scenario. Maar de redeneerlijn biedt wel een goed uitgangspunt om te handelen.’ Goossen beaamt dit: ‘Het blijft uiteindelijk toch maatwerk.’

Levend document

De redeneerlijn sluit ook aan op het mei 2026 ondertekende herziene Waterakkoord Volkerak-Zoommeer. In het akkoord is onder meer afgesproken dat de samenwerking volgens Slim WM wordt doorgezet. Zo blijft de werkgroep waterbeheer VZM bij elkaar komen. ‘Zo houden we de contacten die binnen Slim WM zijn opgebouwd warm’, vertelt Goossen. ‘Ook is bijvoorbeeld afgesproken dat het Volkerak-Zoommeer jaarrond wordt doorgespoeld. De redeneerlijn vertaalt die afspraken naar de operationele praktijk.’ Toekomstige veranderingen, zoals de renovatie van de Krammersluizen, zijn bewust nog niet opgenomen in de redeneerlijn. ‘De huidige versie beschrijft het watersysteem zoals het nu functioneert’, zegt Goossen. Verstelle vult aan: ‘Mochten er op termijn nieuwe stuurmogelijkheden beschikbaar komen, dan zullen we die toevoegen aan de redeneerlijn.’ Ook ervaringen uit droge perioden leveren nieuwe kennis op. ‘Als we dit droogteseizoen ergens tegenaan lopen, moeten we dat goed analyseren’, zegt Verstelle. ‘Misschien blijkt in de praktijk dat er een slimmer alternatief is. Dan kan er zo een pagina bij komen. De redeneerlijn is een levend document.’

De komende jaren publiceren we een reeks artikelen, waarin we de regiovertegenwoordigers binnen het project ‘Redeneerlijnen Slim Watermanagement’ aan het woord laten. Zij schetsen in deze artikelen een beeld van de ontwikkelingen binnen de regio.