Redeneerlijn ARK/NZK groeit mee met de praktijk

Voor de Slim WM-regio ARK/NZK is het actualiseren van de redeneerlijn gesneden koek. De betrokken waterbeheerders lopen het document namelijk elk jaar al met elkaar door. Wat hebben ze in het jaar ervoor meegemaakt? Waar zijn ze tegenaan gelopen? En vragen nieuwe inzichten om andere afspraken? ‘De ervaringen die je gedurende het jaar opdoet, leiden tot updates van de redeneerlijn of tot de conclusie dat er nader onderzoek nodig is’, vertelt Janneke Klein, adviseur/projectleider boezemsysteem bij waterschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV). Deze jaarlijkse actualisatieslag vindt normaal gesproken plaats binnen het bestaande tweewekelijkse operationele overleg van de Slim WM-regio. Het overleg wordt dan met een uur verlengd, waarbij de deelnemers samen de redeneerlijn doornemen. ‘We kunnen wijzigingen eenvoudig zelf doorvoeren, omdat we in een PowerPoint werken’, vertelt Wout Veelenturf, adviseur waterbeheer bij Rijkswaterstaat.

Update qua inhoud en vorm

De recente actualisatie in het kader van het landelijke project ‘Redeneerlijnen Slim Watermanagement’ was uitgebreider. ‘We werden ten eerste ondersteund door het adviesbureau van het landelijke project’, vertelt Wout. ‘Zij organiseerden werksessies om de redeneerlijn te actualiseren. Vanuit elke waterbeheerder namen hier een of twee mensen aan deel.’ Dit leidde tot een aantal inhoudelijke aanpassingen. Zo zijn de verschillende inlaatdebieten vanuit het Markermeer bij Muiden en de hoeveelheid water die vervolgens richting het Amsterdam-Rijnkanaal stroomt scherper beschreven. Daarnaast kreeg het format van de redeneerlijn een update. ‘We werken nog steeds met een PowerPoint’, zegt Janneke. ‘Maar de opbouw komt nu meer overeen met de geactualiseerde redeneerlijnen van andere Slim WM-regio’s.’

Extra aandacht voor de buren

De actualisatieslag richtte zich dit keer ook op de raakvlakken met andere Slim WM-regio’s. Daarom sloten vertegenwoordigers uit onder meer de Slim WM-regio’s IJsselmeergebied, Rivierengebied en Rijn-Maasmonding aan om te bespreken hoe de verschillende watersystemen elkaar beïnvloeden. Broodnodig ook voor ARK/NZK, omdat de regio voor de zoetwateraanvoer onder andere afhankelijk is van het Markermeer en de grote rivieren. Tegelijkertijd heeft de hoeveelheid water die via het Amsterdam-Rijnkanaal stroomt gevolgen voor andere delen van het landelijke watersysteem. ‘Het met elkaar bespreken van raakvlakken was een goede toevoeging’, vindt Wout. ‘Je gaat immers samen na welke invloed je op elkaar hebt en hoe afspraken hier goed op kunnen aansluiten.’

Niet alleen weten wat je zelf nodig hebt

Alle waterbeheerders in de Slim WM-regio ARK/NZK erkennen het belang van de redeneerlijn. Dat kan ook niet anders, aangezien het document al jaren wordt gebruikt en jaarlijks wordt geüpdatet. De grootste opbrengst zit hem dan ook niet in het vastleggen van handelingsperspectief op papier. ‘Dat is natuurlijk ook heel belangrijk’, zegt Wout. ‘Maar de redeneerlijn zorgt vooral voor begrip voor het héle watersysteem in plaats van alleen voor je eigen water. Ook snap je beter welke belangen er bij de andere waterbeheerder spelen.’ Voor nieuwe collega’s heeft het document nog een extra functie. ‘Als de kennis eenmaal in je hoofd zit, pak je de redeneerlijn er misschien minder vaak bij’, zegt Janneke. ‘Maar voor nieuwe mensen is het een heel handig startpunt. Alle informatie staat overzichtelijk bij elkaar. Dit helpt enorm om het hele watersysteem te leren begrijpen.’ Wout vult aan: ‘Als nieuwe medewerker leer je daardoor vanaf het begin breder te kijken dan alleen naar je eigen gebied.’

Redeneerlijn meteen getest

De droge zomer van 2026 was een mooie test voor de geactualiseerde redeneerlijn. De rivierafvoeren waren erg laag en er was niet altijd water beschikbaar vanuit het Markermeer. Om het aanwezige zoete water zo efficiënt mogelijk te gebruiken sloot waterschap AGV onder meer de Muidertrekvaart en Smal Weesp af. Om toch nog water vanuit het Markermeer in te kunnen laten, werden er noodpompen geplaatst bij het Muiderslot. Een andere uitdaging was om samen bepalen hoeveel debiet er bij Weesp nodig was om te voorkomen dat zout water, vanaf de sluizen bij IJmuiden via het Noordzeekanaal en het IJ, verder het Amsterdam-Rijnkanaal op zou trekken. Dit heet ook wel de zouttong.

De selectieve zoutonttrekking bij gemaal IJmuiden, die sinds 2024 in gebruik is, heeft hier een nieuwe situatie veroorzaakt, vertelt Wout. ‘In combinatie met de extreem lage rivierafvoer en beperkte aanvoermogelijkheden naar het Amsterdam-Rijnkanaal was het debiet bij Weesp lager dan het minimale debiet dat in het waterakkoord is opgenomen om tegendruk te bieden tegen de zouttong. Desondanks zagen we het zoutgehalte bij Diemen nog niet direct sterk oplopen. Dat riep de vraag op: tot hoever kun en wil je gaan? Als het zout eenmaal te ver is doorgedrongen, kan er namelijk direct al schade optreden.’ De droogte heeft dan ook waardevolle informatie opgeleverd voor de vraag hoeveel zoetwater nodig is om het zout tegen te houden in het zoete Amsterdam-Rijnkanaal.

Lessen van een droge zomer

Voor de volgende actualisatie van de redeneerlijn is er, door de droogte van 2026, al de nodige input. Een deel stond op het lijstje met kennisvragen in de huidige redeneerlijn. ‘De vraag wat verschillende afvoeren doen met de zouthuishouding nu de selectieve zoutonttrekking er is, hadden we al’, zegt Wout. ‘Nu beschikken we over veel meer informatie om die vraag te beantwoorden.’ En dat is precies hoe de Slim WM-regio ARK/NZK de redeneerlijn wil gebruiken: nieuwe ervaringen leveren updates en kennisvragen op, onderzoek leidt tot nieuwe inzichten en die vinden vervolgens hun weg naar de afspraken en handelingsperspectieven. Ook na 2027 gaan de waterbeheerders hiermee door. De waterbeheerders in de Slim WM-regio ARK/NZK zorgen dat er budget beschikbaar blijft voor het actualiseren van de redeneerlijnen en voor onderzoek naar kennisvragen. Zo kan nieuwe kennis steeds weer worden verwerkt in het document.

De komende jaren publiceren we een reeks artikelen, waarin we de regiovertegenwoordigers binnen het project ‘Redeneerlijnen Slim Watermanagement’ aan het woord laten. Zij schetsen in deze artikelen een beeld van de ontwikkelingen binnen de regio.